Archive for the ‘Choroby układu nerwowego’ Category

Leczenie neurologiczne

Leczenie neurologiczne wymaga przestrzegania kilku podstawowych zasad:

  1. powinno być rozpoczęte jak najwcześniej, ponieważ uszkodzenie tkanki nerwowej może stać się po pewnym czasie procesem nieodwra­calnym i później nawet najlepsze metody postępowania stają się nie­skuteczne;
  2. jest długotrwałe — trwa od kilku tygodni do kilku lat, w niektó­rych chorobach nawet kilkadziesiąt lat. Wymaga to bardzo dużej cierpliwości chorego i zaufania do lekarza — chory musi przyjmować leki nawet wtedy, gdy wydaje mu się, że wyzdrowiał całkowicie. Zaży­wanie leków może przerwać dopiero za zgodą lekarza (np. leki przeciwpadaczkowe odstawia się całkowicie dopiero po 3 latach od ustania napadów);
  3. powinno być systematyczne i dokładne. Chory nie może sam zmieniać dawki leku, sposobu przyjmowania ani robić przerw w lecze­niu, np. w padaczce kilkudniowa przerwa może całkowicie zniweczyć wyniki kilkuletniego, pomyślnego leczenia;
  4. często wymaga skojarzonego stosowania kilku leków lub kilku różnych metod leczenia;

  • Metody leczenia

Leczenie farmakologiczne jest leczeniem podstawowym, stosowa­nym praktycznie we wszystkich chorobach neurologicznych. Polega ono na stosowaniu zarówno leków specyficznych (tzw. leków neurotropowych i psychotropowych), jak i wielu innych grup: steroidów, nie- steroidowych leków przeciwzapalnych, leków naczyniowych, przeciwbólowych, antybiotyków i innych.

Leczenie operacyjne w chorobach neurologicznych jest stosowane coraz częściej. Poza klasycznymi wskazaniami do użycia tej metody, które stanowią guzy mózgu i rdzenia, krwiaki, anomalie naczyniowe, dyskopatia, rozwinęło się w ostatnich dziesięcioleciach leczenie opera­cyjne w: niedrożności naczyń mózgowych w odcinku pozaczaszkowym, padaczce, chorobach układu pozapiramidowego, niektórych chorobach zwyrodnieniowych rdzenia (np. w jamistości rdzenia), zmianach pozapalnych i pourazowych opon mózgowo-rdzeniowych.

Leczenie dietetyczne. Z wyjątkiem metabolicznych chorób dziecię­cych, takich jak np. fenyloketonuria czy homocystynuria, oraz niedo­borów witaminowych (podaje się brakujące organizmowi składniki) le­czenie dietetyczne nie odgrywa większego znaczenia. Natomiast waż­ną rolę odgrywają zakazy dietetyczne — wystrzeganie się pewnych pokarmów przy przyjmowaniu leków i najważniejsze — za­kaz spożywania alkoholu. Alkohol jest silną trucizną układu nerwowego i jego przyjmowanie opóźnia, a może nawet uniemożliwić procesy regeneracyjne w tkance mózgowej, a tym samym powrót do zdrowia. Ponadto wykazuje on niekorzystne interakcje z większością leków psychotropowych i neurotropowych, może zmniej­szać ich skuteczność lub, znacznie częściej, potęgować ich działanie aż do wystąpienia objawów groźnych dla zdrowia, a nawet życia cho­rego.

Rentgenoterapia i leczenie promieniowaniem radioaktywnym ma stosunkowo niewielką przydatność w neurologii. Stosuje się je z miernym skutkiem w leczeniu niektórych nowotworów mózgowia i rdzenia.

Leczenie klimatyczne i uzdrowiskowe odgrywa pewną rolę w le­czeniu nerwobólów i nerwic. Zalecane jest głównie dla rekonwalescen­tów po przebytych chorobach neurologicznych.

Akupunktura jest często skuteczna w leczeniu nerwobólów różnego pochodzenia i niekiedy w migrenie i pokrewnych zespołach bólowych. Raczej nieskuteczna jest w ciężkich, organicznych uszkodzeniach móz­gowia i rdzenia.

Rehabilitacja. Jest to jedna z podstawowych metod leczenia w wie­lu chorobach neurologicznych po okresie ostrym. Za pomocą tej meto­dy leczy się nie tylko zaburzenia funkcji ruchu, ale również zaburze­nia mowy i innych tzw. wyższych czynności mózgowych (czytanie, li­czenie, pisanie).

Rehabilitację rozpoczyna się możliwie wcześnie i kontynuuje długo – doświadczenie uczy, że poprawa funkcji przy prawidłowej rehabiliacji może następować nawet po kilku latach. Rehabilitację rozpoczę­tą w oddziałach szpitalnych należy kontynuować w specjalnych ośrod­kach rehabilitacyjnych lub w warunkach domowych — pod nadzorem personelu fachowego.

Bioenergioterapia. Metoda ta, coraz popularniejsza, wywołuje naj­większe kontrowersje wśród chorych i lekarzy.

Z jednej strony za jej skutecznością w leczeniu rozmaitych chorób na podłożu psychosomatycznym, ostrych i przewlekłych zespołów bólo­wych (migrena, bóle korzeniowe, nerwoból nerwu trójdzielnego), a na­wet zespołów alergicznych, przemawiają coraz liczniejsze i coraz wia­rygodniejsze dane. Wydaje się, że metoda ta, u znacznego odsetka cho­rych, powoduje stymulację mechanizmów autoimmunologicznych, jak również usuwa stany napięcia i lęku, mogące być podłożem (lub skut­kiem) choroby.

Z drugiej strony bioenergioterapia podjęta w pierwszym etapie le­czenia może opóźnić, a w niektórych przypadkach wręcz uniemożli­wić prawidłowe rozpoznanie i konieczne leczenie konwencjonalne, zwłaszcza w ciężkich, organicznych schorzeniach układu nerwowego, z trudnymi do przewidzenia, a zawsze niebezpiecznymi dla chorego następstwami.

Reasumując — decyzja o ewentualnym podjęciu leczenia meto­dą bioenergioterapii powinna być poprzedzona zawsze konsultacją u lekarza specjalisty, który powinien uświadomić choremu podejmowa­ne przez niego ryzyko.

Kierowanie chorych do szpitala

Większość chorób neurologicznych może być diagnozowana i leczo­na w warunkach ambulatoryjnych. Do szpitala na oddział neurolo­giczny chorzy są kierowani z trzech rodzajów wskazań: racjonalnych, względnych i bezwzględnych.

Wskazania racjonalne

  1. ostry stan zagrażający życiu chorego, wymagający ciągłej, kwali­fikowanej opieki medycznej;
  2. konieczność wykonania specjalistycznych badań diagnostycz­nych, które nie mogą być wykonane w warunkach ambulatoryjnych;
  3. konieczność stosowania metod leczniczych, niemożliwych lub bardzo trudnych do wykonania w warunkach ambulatoryjnych.

Wskazania względne

  1. nieskuteczność metod leczniczych stosowanych ambulatoryjnie;
  2. poważne zaburzenia psychofizyczne podostre lub przewlekłe (otę­pienie, zniedołężnienie starcze, zaburzenia chodu, zanieczyszczanie się, zaburzenia odżywiania); chorzy ci jednak powinni raczej znaleźć się w oddziałach dla przewlekle chorych.

Wskazania bezwzględne

  1. nagła utrata przytomności, zwłaszcza pierwsza w życiu; szczegól­nie groźne jest współistnienie takich objawów, jak wymioty, silne bóle głowy i karku lub zaburzenia oddychania;
  2. nagłe wystąpienie niedowładów lub porażeń kończyn;
  3. nagłe wystąpienie zaburzeń mowy;
  4. nagłe wystąpienie zaburzeń równowagi w stopniu uniemożliwia­jącym utrzymanie pionowej postawy.

Badania w diagnostyce chorób układu nerwowego

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. Płyn ten uzyskuje się dro­gą nakłucia lędźwiowego (NL) lub podpotylicznego. Oznacza się pod­stawowy skład płynu, a w wybranych przypadkach wykonuje się ba­dania bakteriologiczne, histochemiczne, biochemiczne, cytologiczne i immunologiczne.

Badanie dna oka. Badanie to zawsze powinno być przeprowadzone przed badaniem płynu mózgowo-rdzeniowego. Dno oka bada się za po­mocą wziernika ocznego (oftalmoskopu) po uprzednim podaniu środ­ków rozszerzających źrenicę. Ocenie podlegają m.in. stan tarczy ner­wu wzrokowego, naczynia tętnicze i żylne, siatkówka.

  • Badania radiologiczne

W zależności od rodzaju choroby wykonuje się:

  1. zdjęcia prze­glądowe czaszki i kręgosłupa,
  2. zdjęcia celowane czaszki i kręgo­słupa,
  3. badania kontrastowe
  4. tomografię komputerową osiową.

Badania kontrastowe pozwalają uzyskać dane o lokalizacji, stop­niu zaawansowania i rodzaju zmian patologicznych. Badania te polega­ją na:

  1. wprowadzeniu kontrastu (powietrza) do mózgowego układu komorowego drogą nakłucia lędźwiowego lub przez otwory trepanacyjne w czaszce (tzw. pneumoencefalografia);
  2. wprowadzeniu kontra­stu (powietrza) do przedniego śródpiersia (tzw. pneumomediastinografia);
  3. wprowadzeniu kontrastu do naczyń mózgu lub rdzenia (angio­grafia mózgowa lub rdzeniowa);
  4. wprowadzeniu kontrastu (jodowego środka cieniującego lub powietrza) do przestrzeni podpajęczynówkowej drogą nakłucia lędźwiowego lub rzadko, podpotylicznego (tzw. mielografia, czyli badanie kanału rdzenia kręgowego).

Tomografia komputerowa osiowa polega na zobrazowaniu wnę­trza czaszki w szeregu warstw grubości 8 — 13 mm, w obrębie których rejestrowane są wszelkie różnice gęstości tkanki mózgowej. Badanie to pozwala na bardzo dokładne uwidocznienie położenia prawidło­wych i nieprawidłowych struktur wewnątrzczaszkowych. Metoda jest oparta na komputerowym przetwarzaniu wyników prześwietleń skolimowaną wiązką promieni X, która przesuwa się w płaszczyźnie prosto­padłej od osi ciała.

  • Badania elektrofizjologiczne

Elektroencefalografia (EEG) jest metodą umożliwiającą badanie prądów czynnościowych mózgu. Elektroencefalogram (zapis) składa się z różnych elementów graficznych, które odpowiadają pewnym zjawi­skom bioelektrycznym mózgu. Zasadniczą częścią składową EEG jest fala, a jego interpretacja oparta jest na analizie częstotliwości, ampli­tudy, kształtu i rozmieszczenia fal. EEG wykonuje się zawsze w spo­czynku, z zamkniętymi oczami oraz po zastosowaniu metod prowoka­cyjnych, np. hiperwentylacji (głębokie wdechy), fotostymulacji (otwie­ranie oczu), rzadziej snu fizjologicznego oraz różnych środków farma­kologicznych. Prawidłowy elektroencefalogram człowieka dorosłego w stanie czuwania i spokoju wykazuje charakterystyczny rytm podsta­wowy. W większości chorób układu nerwowego oraz w niektórych chorobach narządów wewnętrznych występują różne zmiany w zapisie EEG.

Elektromiografia (EMG). Istota tego badania polega na rejestracji i badaniu prądów czynnościowych mięśni w spoczynku i przy wysiłku oraz na oznaczeniu szybkości przewodzenia elektrycznego w nerwach obwodowych. Elektromiografia ułatwia rozpoznanie i różnicowanie chorób zarówno mięśni, jak i obwodowego układu nerwowego, a także rdzenia kręgowego.

Reoencefalografia to badanie krążenia krwi w mózgu. Stosowane jest głównie w diagnostyce ostrych i przewlekłych chorób naczynio­wych.

Ultrasonografia Dopplera. Metoda ta opiera się na zjawisku odbi­cia sygnału od drgającej powierzchni. Sygnał po odbiciu wykazuje zmianę częstotliwości. Metodą tą uzyskuje się dane dotyczące przepły­wu krwi przez naczynia, przede wszystkim zaś można wykazać różne stopnie niedrożności tętnic doprowadzających krew do ośrodkowego układu nerwowego.

Echoencefalografia. Istota tego badania polega na rejestrowaniu fal ultradźwiękowych odbitych od różnych struktur czaszki i mózgu. Najistotniejszym elementem tego badania jest echo środkowe, którego przesunięcie ma duże znaczenie diagnostyczne.

Elektronystagmografia (ENG). Metoda ta służy do oceny układu przedsionkowego i polega na rejestracji zmian natężenia pola elek­trycznego, jakie powstaje przy ruchach gałek ocznych.

Scyntygrafia mózgowa. Metoda ta polega na wykrywaniu i loka­lizacji chorób mózgu za pomocą izotopów promieniotwórczych. Scyn­tygrafia kanału kręgowego polega na wprowadzaniu odpo­wiednich preparatów izotopowych drogą nakłucia lędźwiowego i badaniu drożności przestrzeni płynowych.

Badanie bioptyczne. W diagnostyce neurologicznej wykonuje się biopsje mięśni i nerwów obwodowych. Tylko w szczególnych przypad­kach wykonuje się biopsje mózgu. Badanie bioptyczne umożliwia roz­poznanie choroby, a także pozwala ocenić stopień jej zaawansowania. Za pomocą tego badania rozpoznaje się część chorób występujących rodzinnie.

  • Badania psychologiczne

Badania psychologiczne przeprowadza się w oparciu o różne specja­listyczne testy, których wyniki charakteryzują rodzaj i zaawansowa­nie zmian funkcji psychicznych.

Objawy uszkodzenia nerwów czaszkowych

I nerw węchowy. Objawy chorobowe wynikające z uszkodzenia te­go nerwu manifestują się osłabieniem lub utratą węchu.

II  nerw wzrokowy. W zależności od umiejscowienia i rozległości zmian może wystąpić m.in. ślepota jednego oka, niedowidzenie połowi­cze, niedowidzenie kwadrantowe.

III, IV i VI nerwy: okoruchowy, bloczkowy i odwodzący. Usz­kodzenie tych nerwów gałkoruchowych, jak i uszkodzenie mięśni przez nie unerwionych, może powodować następujące objawy lub niektóre z nich:

  1. podwójne widzenie,
  2. nieprawidłowe ustawienie gałki ocznej,
  3. upośledzenie ruchów gałki ocznej,
  4. skojarzone zba­czanie gałek ocznych,
  5. zmiany w szerokości źrenic i upośledzenie akomodacji.

V nerw trójdzielny. Uszkodzenie tego nerwu charakteryzuje się przede wszystkim bólami twarzy, upośledzeniem czucia w obszarze je­go unerwienia, zaburzeniami czynności i zanikiem mięśni żwaczy.

VII  nerw twarzowy. W zależności od lokalizacji uszkodzenia wy­stępuje połowicze porażenie mięśni twarzy lub tylko jej dolnej części.

VIII  nerw przedsionkowo-ślimakowy. Uszkodzenie części ślima­kowej powoduje upośledzenie słuchu lub głuchotę. Uszkodzenie róż­nych odcinków układu przedsionkowego powoduje wystąpienie róż­nych objawów złożonych, takich jak:

  1. zawroty głowy,
  2. nudności i wymioty,
  3. zaburzenia równowagi,
  4. oczopląs, tj. mimowolne, ryt­miczne oscylacje gałek ocznych,
  5. zbaczanie wyciągniętych kończyn.

IX i X nerwy: językowo-gardłowy i błędny. Uszkodzenie obu tych nerwów przejawia się przede wszystkim w upośledzeniu rucho­mości krtani, podniebienia i gardła, co objawia się zaburzeniem poły­kania i mowy.

XI  nerw dodatkowy. Uszkodzenie tego nerwu wywołuje upośledze­nie ruchów skręcania głowy w stronę zdrową i trudności w unoszeniu i opuszczaniu barku po stronie chorej.

XII  nerw podjęzykowy. Porażenie tego nerwu powoduje zbaczanie języka i jego zanik, natomiast uszkodzenie połączeń ośrodkowych te­go nerwu ujawnia się tylko zbaczaniem języka.

Dyzartia. Jest to zaburzenie mowy powstające w wyniku uszkodze­nia trzech nerwów: IX, X, XII, czyli na skutek upośledzenia czynności aparatu wykonawczego, tzn. mięśni języka, podniebienia, gardła i krtani. Mowa dyzartryczna jest zamazana, niewyraźna, powolna i bez­dźwięczna.

Zaburzenia niektórych wyższych czynności nerwowych

Afazja. Jest to zaburzenie mowy powstające w wyniku uszkodzenia ośrodków mowy w korze mózgu. Dochodzi do niemożności wyrażenia myśli słowami – afazja motoryczna — lub do niemożności ro­zumienia mowy — afazja czuciowa.

Apraksja polega na utracie zdolności wykonywania złożonych ru­chów celowych, takich jak np. zapięcie guzika lub zapalenie zapałki. Przy zaburzeniu tym nie ma niedowładów ani nie występują objawy niezborności.

Agnozja polega na utracie zdolności identyfikacji przedmiotu czy symbolu za pomocą jednego ze zmysłów, przy zachowaniu możności rozpoznawania ich innymi zmysłami.

Aleksja to utrata zdolności czytania.

Agrafia jest to niemożność pisania.

Akalkulia polega na utracie zdolności liczenia.

Amnezja jest to stan, w którym pojawia się luka pamięciowa, a chory nie może sobie przypomnieć pewnego przedziału czasu ze swoje­go życia.

Zaburzenia czucia

Objawy uszkodzenia dróg czuciowych zależą od lokalizacji i rodzaju uszkodzenia. Wyróżnia się objawy podmiotowe i przedmiotowe zabu­rzeń czuciowych.

  • Objawy podmiotowe zaburzeń czuciowych

Ból. Mechanizm powstawania bólu nie jest zupełnie jasny, pewną rolę odgrywają substancje bólotwórcze, jak histamina, bradykinina, serotonina i prostaglandyny. W zależności od pochodzenia można wy­różnić wiele rodzajów bólu.

Ból z uszkodzenia tkanek miękkich, związany ze zmia­nami patologicznymi w obrębie skóry, stawów, mięśni, jest ściśle zlo­kalizowany; nasilają go ruchy i dotyk.

Nerwoból jest związany z częściowym uszkodzeniem lub podraż­nieniem nerwu obwodowego. Ma charakter ostry, rwący i piekący oraz promieniuje wzdłuż przebiegu nerwu obejmując okolicę przez nie­go unerwioną.

Ból korzeniowy bywa spowodowany przez różne stany patolo­giczne tylnych korzeni rdzeniowych. Charakteryzuje się promieniowa­niem w okolice unerwione przez dany korzeń.

Ból wegetatywny występuje przy uszkodzeniu lub podrażnie­niu nerwowego układu wegetatywnego. Ma charakter piekący, parzą­cy, jest zwykle rozlany. Środki przeciwbólowe zmniejszają jego natęże­nie w niewielkim stopniu.

Ból trzewny jest związany z procesami chorobowymi w obrębie narządów wewnętrznych; jest rozlany, ćmiący, tętniący, gdy bywa po­chodzenia naczyniowego.

Ból tzw. psychogenny występuje w niektórych nerwicach, ma różny charakter i umiejscowienie, nie towarzyszą mu żadne zmiany organiczne.

Bóle fantomowe występują po amputacji kończyn. Są odczu­wane w nie istniejącej kończynie.

Parestezje. Są to przykre wrażenia pojawiające się w postaci drę­twienia, mrowienia, uczucia przebiegania prądu i zimna. Są znamien­ne dla uszkodzenia neuronu obwodowego.

  • Objawy przedmiotowe zaburzeń czuciowych

Uszkodzenia dróg czuciowych mogą spowodować powstawanie ubytków czucia lub całkowitego znieczulenia. Zjawi­sko to może dotyczyć jednego rodzaju czucia, np. bólu lub temperatu­ry, albo wszystkich rodzajów czucia. W zależności od rozległości ubyt­ków czucia może wystąpić np. niedoczulica połowicza, korzenio­wa lub inna. Przeczulica zaś jest to stan, w którym bodźce fizjolo­giczne odczuwane są przesadnie mocno lub przykro.

  • Objawy uszkodzenia dróg czuciowych w zależności od lokalizacji uszkodzenia

Uszkodzenie nerwu obwodowego charakteryzuje się bólami i parestezjami oraz ubytkami wszystkich rodzajów czucia w obszarze unerwionym przez dany nerw.

Uszkodzenie korzeni tylnych. Zaburzenia czucia są identyczne jak w uszkodzeniu nerwu obwodowego, lecz rozkładają się w obszarze unerwienia korzeniowego; bóle nasilają się przy kaszlu i kichaniu.

Uszkodzenie rdzenia kręgowego. Zaburzenia czucia kształtują się różnie w zależności od rodzaju uszkodzenia.

Poprzeczne uszkodzenie rdzenia znamionuje m.in. obu­stronne zniesienie czucia wszystkich rodzajów.

Połowicze uszkodzenie rdzenia powoduje wystąpienie zespołu Brown-Sequarda. W zespole tym poniżej poziomu uszkodzenia występuje zniesienie czucia głębokiego i przeczulica na bodźce dotykowe po stronie uszkodzenia, a po stronie przeciwnej zniesienie czucia bólu i temperatury. Zespołowi temu towarzyszą jeszcze inne objawy uszkodzenia rdzenia kręgowego, takie jak porażenia ru­chowe i objawy wegetatywne.

Uszkodzenie rdzenia w okolicy kanału środkowe­go, tzw. śródrdzeniowe, powoduje zniesienie czucia bólu i tem­peratury, przy zachowanym obustronnie czuciu dotyku i czuciu głębo­kim poniżej miejsca uszkodzenia.

Uszkodzenie powrózków tylnych, tzw. ataksja tylnopowrózkowa, charakteryzuje się zaburzeniami czucia głębokie­go polegającymi na utracie płynności ruchów dowolnych. Ruchy są niezborne, nieskoordynowane, jednak wyrównują się pod kontrolą wzroku.

Uszkodzenie dróg czuciowych w pniu mózgu powoduje powsta­nie różnych zespołów zaburzeń czucia, które występują po stronie przeciwnej do uszkodzenia.

Uszkodzenie wzgórza powoduje m.in. zaburzenia czucia cechujące się przede wszystkim bardzo silnymi bólami, zwykle obejmującymi po­łowę ciała, oraz zaburzeniami czucia głębokiego.

Uszkodzenie pól czuciowych kory mózgowej powoduje przede wszystkim niemożność oceny nasilenia i umiejscowienia bodźców oraz upośledzenie czucia głębokiego po stronie przeciwnej do uszkodzenia, ograniczając się często do jednej koń­czyny lub tylko jej części. Ponadto mogą wystąpić m.in.:

  1. astereognozja, czyli niezdolność do rozpoznawania za pomocą dotyku znajomych przedmiotów;
  2. atopognozja, tj. utrata zdolności do lokalizowania bodźców do­tykowych;
  3. ekstynkcja — przy jednoczesnym działaniu dwóch bodźców tyl­ko jeden jest dobrze odczuwany i lokalizowany;
  4. baragnozja, tj. utrata umiejętności rozróżniania ciężaru przed­miotów.
  • Objawy uszkodzenia układu wegetatywnego

Objawy te bywają różne. Są to:

  1. zaburzenia naczynioruchowe, charakteryzujące się zblednięciem skóry, zasinieniem jej lub przekrwieniem;
  2. zaburzenia wydzielania potu, czyli brak pocenia lub nadmierna potliwość;
  3. zaburzenia troficzne dotyczące głównie kończyn i przejawiające się w formie obrzęku, owrzodzenia, zmian skórnych i paznokci;
  4. bóle zwykle o charakterze pieczenia i palenia, często bardzo silne;
  5. różne zaburzenia metaboliczne i gospodarki wodno-elektrolitowej;
  6. zaburzenia w prawidłowym funkcjonowaniu narządów wewnątrz- wydzielniczych;
  7. zaburzenia termoregulacji;
  8. zaburzenia snu.

Zaburzenia czynności ruchowych

Zaburzenia ruchowe mogą powstać w wyniku uszkodzenia neuronu obwodowego, neuronu ośrodkowego, układu pozapiramidowego i móżdżku.

  • Objawy uszkodzeń układu ruchowego

Objawy uszkodzenia neuronu obwodowego — tzw. porażenie wiotkie

  1. porażenie lub niedowład mięśni,
  2. zanik mięśni,
  3. obniżenie napięcia mięśniowego,
  4. osłabienie lub zniesienie odruchów fizjologicznych.

Objawy uszkodzenia neuronu ośrodkowego — tzw. porażenie kurczowe

  1. porażenie lub niedowład mięśni,
  2. wzmożenie napięcia mięśniowego,
  3. wygórowane odruchy fizjologiczne,
  4. obecność odruchów patologicznych, np. odruchu Babińskiego,
  5. osłabienie lub zniesienie odruchów brzusznych.

Objawy uszkodzenia układu pozapiramidowego. Uszkodzenie układu pozapiramidowego  powoduje przede wszystkim zmiany napięcia mięśniowego i spontanicznej czynności ruchowej, dotyczące w jednakowym stopniu wszystkich grup mięśnio­wych.

Zaburzenie napięcia mięśniowego objawia się:

  1. wzmożeniem napięcia mięśniowego lub
  2. obniżeniem napięcia mięśniowego.

Zaburzenia ruchowe przejawiają się:

  1. zubożeniem czynności ruchowej pod postacią spowolnienia i ubó­stwa ruchowego lub zniesieniem ruchów dowolnych pod postacią bez­ruchu,
  2. nadmiarem ruchów, tj. ruchami mimowolnymi, których wykonywanie nie zależy od woli chorego.

Objawy uszkodzenia móżdżku. Występują zaburzenia w wykony­waniu ruchów prostych i złożonych oraz w postawie ciała, zwane ataksją (bezładem, niezbornością) móżdżkową. Chory nie może utrzymać równowagi, chwieje się lub pada, zatacza się jak pijany. Ruchy kończyn są niezborne i nieskoordynowane, zbyt „ob­szerne”, a przy zbliżaniu się do celu występuje drżenie. Mowa jest wy­buchowa, skandowana, chory traci zdolność płynnego mówienia i płynnego wykonywania ruchów dowolnych. Występuje oczopląs.

  • Objawy podrażnieniowe w niektórych typach uszkodzeń układu ruchowego

Drgawki. Są to szybko po sobie następujące skurcze mięśni prążko­wanych, wywołane patologicznymi wyładowaniami w pewnych gru­pach komórek nerwowych. Mogą mieć charakter ograniczony (dotyczą np. jednej kończyny, twarzy, połowy ciała) lub uogólniony.

Mioklonie, czyli zrywania mięśniowe. Są to krótkotrwałe skurcze pojedynczych mięśni z niewielkim efektem ruchowym.

Skurcz mięśni. Jest to długotrwały stan nadmiernego napięcia mięśniowego, mięśnia lub grupy mięśni w różnych stanach patologicz­nych.

Drżenia. Są to rytmiczne ruchy naprzemienne o niewielkiej ampli­tudzie, dotyczące głównie odsiebnych odcinków kończyn, głowy lub ję­zyka. Drżenie patologiczne może mieć różny charakter i może ujawniać się jako:

  1. drżenie spoczynkowe, czyli statyczne, pojawiające się w spoczynku;
  2. drżenie postawne, czyli posturalne, występujące przy przyjęciu określonej pozycji ciała;
  3. drżenie zamiarowe — pojawia się w czasie ruchu i nasila się ku jego końcowi.