Archive for the ‘Choroby zakaźne’ Category

Czerwonka bakteryjna

Zachorowania są wywołane przez pałeczki z rodzaju Shigella, w Polsce najczęściej S. sonnei i S. flexneri, rzadziej S. boydii, wyjątkowo S. shigae (dysenteriae). Ta ostatnia wytwarza obok endotoksyny także silnie działającą egzotokosynę. Niegdyś była częstym zarazkiem i wywoływała chorobę o ciężkim przebiegu z wyso­ką śmiertelnością. Czerwonka występuje sporadycznie, endemicznie i epidemicznie. W Polsce rejestruje się do 10 000 zachorowań rocznie. Źródła zakażenia i sposoby przenoszenia są podobne jak w durze brzusznym. Zaraźliwość duża w okresie biegunki, ale ist­nieje także po chorobie i przeciętnie trwa 14 dni do 3 miesięcy. Prze­bycie choroby nie powoduje uodpornienia. Zmiany zapalne występują w jelicie grubym, głównie w jego końcowym odcinku. Są to zmiany zapalno-nieżytowe, z obfitą wydzieliną surowiczo-śluzową i śluzową. W cięższych przypadkach, obecnie rzadszych, powstają ogniska martwi­cze i owrzodzenie pokryte błotniastym nalotem. Okres wylęgania wy­nosi 1 — 7 dni, przeciętnie 2-5 dni.

Objawy i przebieg. Choroba zaczyna się nagle dreszczami, wy­soką gorączką, bólami kurczowymi brzucha, występuje biegunka z czę­stymi wypróżnieniami (do kilkudziesięciu na dobę) i dokuczliwymi parciami, także po oddaniu stolca. Stolce początkowo kałowe, papkowate, stają się skąpe, śluzowe, z małą lub obfitą domieszką krwi. Na­stępuje odwodnienie i utrata elektrolitów, chory staje się bardzo sła­by, wyczerpany. Przy dużych zaburzeniach wodno-elektrolitowych wy­stępują: suchość błon śluzowych, mała elastyczność skóry, bóle mię­śniowe, niedomoga krążenia, apatia, senność. Ciężki przebieg choro­by, zwłaszcza u niemowląt, a także u starych osób, może być zagrożeniem dla życia. Niekiedy ostra postać czerwonki może przejść w po­stać przewlekłą; u osób prawidłowo leczonych zdarza się to w ok. 1% przypadków.

Rozpoznanie czerwonki na ogół nie stwarza trudności, chociaż podobny zespół objawów występuje także w innych chorobach, takich jak np. zatrucie pokarmowe, pełzakowica, balantidioza, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, rak esicy i odbytu. Pomocne są badania en­doskopowe (rektoskopowe) i bakteriologiczne.

Leczenie czerwonki jest obowiązkowe. W cięższych lub zaniedba­nych przypadkach leczenie jest szpitalne. Jeśli chory nie wymiotuje, straty wodno-elektrolitowe wyrównuje się drogą doustną. Niekiedy w cięższych przypadkach konieczne jest podanie roztworów wodno-elektrolitowych w dożylnych wlewach kroplowych (w szpitalu). Podawane są odpowiednie sulfonamidy (Biseptol) lub antybiotyki (chloramfeni­kol, tetracykliny) oraz środki rozkurczowe. Istotne znaczenie ma właś­ciwa dieta. Zapobieganiejak w durze brzusznym.

Dur brzuszny i dury rzekome

  • Dur brzuszny

Dur brzuszny, nazywany też tyfusem brzusznym. Chorobę wywołuje pałeczka durowa (Salmonella typhi). Źródłem zakażenia jest człowiek chory lub nosiciel zarazków, a przenoszenie zachodzi poprzez zakażoną żywność i wodę. Niekiedy łańcuchy zakażenia są dłuższe, gdy w przenoszeniu zakażenia biorą udział muchy i przedmioty co­dziennego użytku. Choroba łatwiej szerzy się w złych warunkach sanitarno-higienicznych, w czasie klęsk żywiołowych (np. powodzi), przy złym zaopatrzeniu w wodę pitną, przy zanieczyszczeniu wody ściekami (awarie sieci wodociągowo-kanalizacyjnej). Wskaźnik podatności wy­nosi 0,45. Zachorowania w Polsce — dawniej częste — obecnie są sporadyczne, choć zdarzają się od czasu do czasu stosunkowo niewielkie epidemie.

Główne zmiany anatomopatologiczne występują w jelicie cienkim. Polegają na obrzmieniu i nacieczeniu elementów tkanki limfatycznej ściany jelita, następnie na powstaniu licznych martwiczych ognisk i tworzeniu się strupów. W końcowym okresie dochodzi do oddzielania się strupów i gojenia przez wytworzenie delikatnych blizn. Z przewodu pokarmowego zarazki przedostają się do krwi (bakteriemia) i mo­gą umiejscawiać się w różnych narządach. Przy rozpadzie bakterii uwalniają się toksyny i powodują zatrucie organizmu (intoksykacja). Okres wylęgania choroby wynosi 1 — 3 tygodni, zwykle 10-14 dni.

Objawy i przebieg. Choroba zaczyna się stopniowym wzro­stem temperatury ciała, pobolewaniem brzucha, głowy i ogólnym nie­domaganiem. Z końcem tygodnia obraz choroby jest już typowy. Tem­peratura ciała wzrasta do 39-40°C i ma charakter ciągły (małe waha­nia w ciągu doby). Chory staje się apatyczny, odurzony, bóle głowy nasilają się, apetyt zły, język suchy, obłożony białym, wkrótce brunat­nym nalotem. Pojawia się suchy kaszel jako wyraz nieżytu oskrzeli, tętno jest przyspieszone, lecz nieproporcjonalnie niskie do wysokości gorączki. Na skórze brzucha i dolnej części klatki piersiowej pojawia się wysypka w postaci drobnych bladoróżowych plamek, zwykle po 3 — 5 dniach ustępuje, przy pojawieniu się innych plamek (rzuty wy­sypki). Brzuch jest wzdęty, ruchy robaczkowe jelit leniwe, ulegają po­większeniu wątroba i śledziona. U 1/3 chorych występuje biegunka, stolce są półpłynne, obfite, cuchnące o „grochówkowatym” wyglądzie. We krwi zmniejsza się liczba granulocytów, a zwiększa się procent limfocytów (leukopenia ze względną limfocytozą). Z końcem trzeciego tygodnia lub później gorączka stopniowo opada i stopniowo ustępują inne objawy.

Dur brzuszny może przebiegać lekko, przy braku niektórych typo­wych objawów lub z małym ich nasileniem. W „durze ambulatoryj­nym” chory może nie przerywać codziennych zajęć. Zdarzają się też ciężkie postacie choroby, z durowym zapaleniem płuc, objawami móz­gowymi i psychozą.

U około 1/3 chorych występują nawroty choroby, zwykle w 10 — 14 dni od spadku gorączki, czasem później. Może ich być więcej niż je­den. Dość częste są różne powikłania. W okresie oczyszczania się ow­rzodzeń ze strupów może wystąpić groźny dla życia krwotok jelitowy i przedziurawienie jelita prowadzące do uogólnionego zapalenia otrzew­nej. Do mniej niebezpiecznych należą: odoskrzelowe zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego, pęcherzyka żółciowego, dróg moczo­wych, zakrzepowe zapalenie żył (zwykle kończyn dolnych).

Rozpoznanie na początku choroby i w lżejszych, nietypowych przypadkach może być trudne lub niemożliwe bez specjalnych badań, do których należą: badania bakteriologiczne próbek krwi, moczu oraz badanie serologiczne w celu wykrycia i oznaczenia poziomu przeciw­ciał (swoistych aglutynin).

Leczenie i postępowanie. Obowiązkowe jest leczenie szpi­talne. Do szpitala kierowani są również chorzy z podejrzeniem duru brzusznego. W leczeniu stosuje się odpowiednie sulfonamidy lub anty­biotyki oraz odpowiednią dietę. Ponadto leczenie objawowe, uzupełniające z podawaniem dostatecznej ilości witamin i staranna pielęgna­cja. W powikłaniach leczenie zależy od ich rodzaju. W wypadku perfo­racji jelita konieczny jest zabieg operacyjny. Właściwe leczenie, a zwłaszcza stosowanie antybiotyków, zmniejsza częstość powikłań, ła­godzi i skraca przebieg choroby. Śmiertelność z ok. 10% u nie leczo­nych przyczynowo spadła do poniżej 2% u leczonych.

Zapobieganie. Oprócz izolacji chorych obowiązuje odkażanie w ognisku epidemicznym, obserwacja osób z kontaktu, próba ustalenia źródła i drogi przenoszenia zakażenia. Może być stosowane szczepienie ochronne w razie większych ognisk choroby i dużego zagrożenia (np. w czasie wylewów rzek). Podstawowe znaczenie ma higiena osobista, komunalna, wykrywanie i nadzór nad nosicielami zarazków.

  • Dury rzekome

Dury rzekome lub paradury. W Polsce występują znacznie rza­dziej niż dur brzuszny. Przeważnie zachorowania są wywołane przez Salmonella paratyphi B, wyjątkowo przez S. paratyphi A. Epidemiolo­gia jest podobna jak w durze brzusznym. Podobne są objawy, a przebieg na ogół łagodniejszy. Rozpoznanie ustala się głównie w oparciu o badania bakteriologiczne i serologiczne. Postępowanie i leczenie jak w durze brzusznym.

Krztusiec

Krztusiec, czyli koklusz. Jest to choroba wieku dziecięcego, szcze­gólnie ciężko przebiegająca u niemowląt, wywołana przez pałeczkę Bordetella pertussis. Po wprowadzeniu w 1960 r. obowiązku szczepie­nia ochronnego występuje rzadko, na ogół sporadycznie. Zachorowa­nia szczepionych dzieci cechują się łagodnym, nietypowym przebie­giem i są trudne do odróżnienia od krztuśca rzekomego, choroby o lekkim przebiegu, wywołanego przez Bordetella parapertussis. Zakaże­nie przenosi się drogą kropelkową. Przebycie choroby daje trwałą od­porność. Okres wylęgania od kilku do 14 dni.

Objawy i przebieg. W pierwszym okresie występują w drogach oddechowych niecharakterystyczne objawy nieżytowe, którym towa­rzyszy niewysoka gorączka i niedomaganie ogólne. Kaszel stopniowo nasila się, staje się męczący, zwłaszcza w nocy, zaczynają się trudnoś­ci z odkrztuszaniem gęstej wydzieliny. Okres pierwszy przechodzi nie­ostro w okres kaszlu napadowego. Napad kaszlowy zaczyna się głębokim wdechem, po którym następuje szereg krótkich urywanych wydechów wstrząsających całym dzieckiem. Po krótkiej przerwie zja­wia się głęboki wdech, w czasie którego powietrze przechodzi z opo­rem i świstem przez zwężoną i zaciśniętą głośnię. Dźwięk ten przypomina pianie koguta i jest określany jako zanoszenie się. Podob­ny napad może powtarzać się kilkakrotnie i kończyć odkrztuszaniem małej ilości gęstej i lepkiej plwociny, a często również wymiotami. W ciągu doby występuje od kilku do nawet kilkudziesięciu napadów. Na szczycie wydechu może wystąpić bezdech, utrata przytomności, oddawanie moczu i stolca pod siebie. Dzieci stają się zmęczone i nerwowe, bledną i chudną, twarz jest obrzmiała, z wybroczynami na spojów­kach. W napadach łagodniejszych w kilka minut po napadzie dzieci są w stosunkowo dobrym stanie i bawią się. W końcu 4 tygodnia lub póź­niej rozpoczyna się długotrwały okres zdrowienia, kaszel łagodnieje, napady występują coraz rzadziej. Charakterystyczną cechą kokluszu jest duża leukocytoza z wysokim odsetkiem limfocytów we krwi.

Najczęstszym powikłaniem jest zapalenie płuc. Może je wywo­łać pałeczka krztuściowa, lecz znacznie częściej inne bakterie. Powi­kłania płucne mogą prowadzić do zgonu. Do innych powikłań należą: krwawienia z różnych narządów, przepuklina pępkowa, wypadnięcie kiszki stolcowej, zapalenie ucha środkowego, odmiedniczkowe zapale­nie nerek. Najcięższym, choć rzadkim, powikłaniem jest zespół uszko­dzenia mózgu, zwany encefalopatią, doprowadzający w ponad 50% do zgonu.

Leczenie chorych, zwłaszcza niemowląt i małych dzieci, a także z powikłaniami powinno być prowadzone w szpitalu, gdzie możliwe są takie metody, jak tlenoterapia, odsysanie wydzielin z dróg oddecho­wych i odpowiednie odżywianie. Leczenie przyczynowe uzasadnione jest w pierwszych tygodniach choroby, przed rozwinięciem się w pełni napadów kaszlowych. Skuteczne są aminopenicyliny, np. ampicylina. Niezbędna jest właściwa pielęgnacja i odpowiednie karmienie. Należy unikać pokarmów stałych, suchych jako pobudzających do kaszlu. Po­siłki powinny być treściwe, częste, płynno-papkowate, w małych por­cjach, najlepiej wkrótce po napadach, niezbędne są witaminy i surów­ki. Szczególne znaczenie ma działanie świeżego, czystego powietrza, zainteresowanie dzieci lubianymi przez nie zabawami oraz spokojne zachowanie się rodziców i innych osób z otoczenia.

W zapobieganiu najskuteczniejsze jest szczepienie ochronne, w Polsce obowiązkowe.

Zakażenia mikoplazmowe

Wywoływane są przez drobnoustroje z grupy Mycoplasma, różniące się od bakterii mniejszymi wymiarami (150-250 nm) i bardziej prymitywną budową, od riketsji — wzrostem na pożywkach bezkomórkowych, a od wirusów — posiadaniem obu ro­dzajów kwasu nukleinowego (DNA i RNA) oraz wrażliwością na anty­biotyki.

Mycoplasma pneumoniae wywołuje u człowieka zmiany zapalne w układzie oddechowym: zapalenie oskrzeli, oskrzelików, gardła, a także zapalenie płuc. Choroba występuje w małych lub bardziej nasilonych epidemiach, zwykle w środowiskach rodzinnych, a zwłaszcza w nowo organizowanych zespołach ludzkich, np. wśród rekrutów w koszarach, wśród uczniów w internatach, najczęściej na początku i w końcu zimy. Okres wylęgania 12 -14 dni.

Objawy i przebieg. Choroba zaczyna się męczącym, nasilają­cym się i uporczywym kaszlem, bólami głowy i powoli narastającą go­rączką. Mogą wystąpić również zaburzenia żołądkowo-jelitowe i obja­wy oponowe. U małych dzieci częste są sinica i duszność. Zapalenia płuc cechują, biorąc histopatologicznie, zmiany śródmiąższowe z obfi­tym wysiękiem do pęcherzyków płucnych, co powoduje, że objawy osłuchowe i opukowe są słabo wyrażone. Charakterystyczną cechą tego zapalenia, zwanego również atypowym zapaleniem płuc, jest powstawanie tzw. zimnych aglutynin (izoaglutynin, zlepiających włas­ne krwinki w niskich temperaturach). Wykrywanie tych aglutynin oraz swoistych przeciwciał ułatwia rozpoznanie.

Mycoplasma fermentans wykazuje względną chorobotwórczość i mo­że wywołać zapalenie cewki moczowej, a także stany zapalne narządu płciowego u kobiet. Inne gatunki mikoplazm są tylko komensalami – oportunistami.

W leczeniu najlepsze wyniki daje wczesne zastosowanie odpo­wiednich antybiotyków. W przypadkach ciężkiego zapalenia płuc sto­sowane są kortykosteroidy, tlen w razie duszności i sinicy, w wysokiej gorączce salicylany. Rokowanie na ogół dobre, notuje się jednak zgony w okresie wczesnego niemowlęctwa.

Zapalenia oskrzeli i płuc oraz grypa

  • Zapalenia oskrzeli i płuc

Zapalenia oskrzeli i płuc stanowią ważny dział patologii zakaźnej i są wywoływane przez różne czynniki: bakterie, wirusy, mikoplazy, riteksje, a nawet grzyby i pasożyty. Samoistne zapalenia oskrzeli i płuc. Zapa­lenia występujące w przebiegu różnych chorób zakaźnych są omówione przy opisie tych chorób.

  • Grypa

Tę chorobę zakaźną wywołuje wirus zaliczany do myksowirusów. Z trzech typów szczególne znaczenie ma wirus typu Ao dużej zmienności antygenowej, w wyniku czego powstają pod typy, ce­chujące się także zmiennością prowadzącą do powstawania szczepów. Nowe podtypy pojawiają się co kilkanaście lat i są przyczyną pandemii. Szczepy należące do podtypu są przyczyną epidemii w okresach międzypandemicznych. Wirus typu B powoduje lokal­ne i ograniczone obszarowo epidemie, wirus typu C — sporadycz­ne zachorowania lub małe, miejscowe epidemie.

Duża podatność na zachorowania (wskaźnik 0,85), zmienność anty­genowa wirusa grypy, niedostateczna odporność (lub jej brak), przeno­szenie zakażenia drogą powietrzno-kropelkową oraz krótki okres wylę­gania (od kilkunastu godzin do 3 dni, średnio 36 godz.) powodują, że epidemie grypy szerzą się łatwo i szybko. W jednym ośrodku epidemia trwa 2-3 tygodnie, w kraju kilkanaście tygodni. Zachorowania szerzą się szybciej i na większą skalę w mieście niż na wsi. Choroba może się szerzyć bez względu na porę roku, lecz w klimacie umiarkowanym częściej w chłodnej porze.

Objawy i przebieg. Choroba zaczyna się nagle ziębnieniem, rzadziej dreszczami, wzrostem temperatury do 38 —39°C, bólami mię­śniowymi, łamaniem w kościach, uczuciem ogólnego rozbicia i osłabie­nia. Występuje też brak łaknienia, ból i zawroty głowy, bóle w klatce piersiowej, duszność. Pojawiają się niekiedy krwawienia z nosa, u dzieci bóle brzucha, czasem nudności, wymioty, a nawet drgawki. Ob­jawy nieżytowe w początkowym okresie są niewielkie (wysięk z nosa, zaczerwienienie i pobolewanie gardła, suchy kaszel), potem są wyraź­niejsze. Okres gorączkowy trwa do 5 dni. W przebiegu choroby może już wcześnie rozwinąć się śródmiąższowe grypowe (wywołane tym samym wirusem) zapalenie płuc. Częściej dochodzi do różnych innych powikłań, jak odoskrzelowe zapalenie płuc, zapalenie zatok przynoso­wych, mięśnia sercowego, a nawet mózgu. Grypa może spowodować również wznowy lub zaostrzenia przewlekłych procesów chorobowych, zwłaszcza u ludzi starszych ze zmianami oskrzelowymi, sercowymi, cukrzycą itp. Dlatego też — choć śmiertelność w grypie niepowikłanej jest niska (poniżej 0,006%) – umieralność ludności w okresie epide­mii wyraźnie wzrasta.

Grypa jest nierzadko mylona z chorobami grypopodobny­mi, w których wyraźne lub nasilone objawy nieżytowe występują już od początku choroby, a ogólnoustrojowe są słabiej zaznaczone. W roz­poznaniu są przydatne badania laboratoryjne, zwłaszcza wirusologicz­ne i serologiczne.

Leczenie przyczynowe grypy nie istnieje. Niektóre leki działają wyłącznie zapobiegawczo. Zaleca się leżenie w łóżku co najmniej 4-5 dni, w cięższych przypadkach dłużej. Stosuje się leki działające obja­wowo (polopiryna, asprocol i in.), gorące płyny, witaminy, zwłaszcza duże ilości witaminy C. Małe dzieci i osoby starsze z chorobami ukła­du krążenia i oddychania, a także osoby z wtórnymi zakażeniami bak­teryjnymi muszą być często leczone szpitalnie.

Zapobieganie szerzeniu się epidemii polega na zalece­niu chorym: pozostawania w domu, niestykania się z ludźmi zdrowy­mi, stosowania, podobnie jak w innych chorobach, zasad higieny oso­bistej przy kichaniu, kaszlu, mówieniu itp. Mogą być wydawane przez władze specjalne przepisy przeciwepidemiczne. Szczepienia ochronne, na ogół skuteczne, są dobrowolne. Zaleca się je osobom z wysokim ry­zykiem oraz grupom szczególnie narażonym (służba zdrowia, komuni­kacja, transport itp.).

Ostre złośliwe zapalenie krtani, tchawicy i oskrzeli

Ostre złośliwe zapalenie krtani, tchawicy i oskrzeli jest ciężką chorobą, występującą u dzieci do 6 r. życia. W krótkim czasie, obok gorączki i objawów nieżytowych krtani i dalszych odcinków dróg oddechowych, pojawia się duszność wdechowa, przechodząca w na­silającą się coraz bardziej duszność wdechowo-wydechową na sku­tek wytwarzania się błon rzekomych i wtórnych zakażeń bakteryj­nych, co doprowadza do zatykania obfitą wydzieliną światła oskrze­li. Zaburzenia oddychania mogą być powodem powikłań w postaci niedodmy (całkowita lub częściowa bezpowietrzność tkanki płuc­nej), miejscami rozedmy, zaburzeń krążenia i oznak niedotlenienia mózgu.

Leczenie jak w ostrych zapaleniach krtani i tchawicy. W przy­padkach niedomogi oddechowej leczenie szpitalne i stosowanie metod intensywnej terapii, wśród nich nacięcia tchawicy (zabieg często ratu­jący życie).

Ostre zapalenia krtani i tchawicy

Zmiany mogą dotyczyć tylko krtani lub krtani i tchawicy, lecz na ogół są częścią bardziej rozleg­łych zmian w drogach oddechowych. Czynniki wywołujące chorobę są różnorodne, głównie są to wirusy (Paramyxovirus parainfluenzae, 4 ty­py, niektóre typy adenowirusów, w przebiegu odry, grypy), rzadziej bakterie (paciorkowce, niektóre pałeczki, maczugowiec błonicy).

Objawy i przebieg. Choroba zaczyna się z reguły objawami os­trego nieżytu nosogardzieli, gorączką, następnie suchym kaszlem i chrypką. Przy nasilaniu się zmian i rozprzestrzenianiu się ich w dół gardła pojawia się duszność (utrudniony wdech i wydech), głośny, szczekający kaszel oraz świst krtaniowy. Stwierdzenie umiejscowienia i rodzaju zmian (obrzęk, śluz bez lub z domieszką ropy, włóknika) umożliwia specjalistyczne badanie laryngoskopowe, w czasie którego może być pobrany materiał do badań mikrobiologicznych.

Leczenie polega na stosowaniu antybiotyków ogólnie i miejsco­wo, środków przeciwzapalnych i przeciwobrzękowych, w razie podej­rzenia błonicy krtani (krupu) — surowicy przeciwbłoniczej (antytoksyny błoniczej). W ciężkich przypadkach duszności może być ko­nieczne rozcięcie tchawicy (tracheotomia).

Ostre zapalenia migdałków bakteryjne

W migdałkach, oprócz zmian głównie nieżytowych jak w zakażeniach wirusowych, często do­chodzi do cięższych zmian zapalnych wywoływanych przez bakterie. Zmiany te mogą przebiegać bez wytworzenia nalotów, jednak z reguły po krótkim .okresie przekrwienia i obrzmienia migdałków pojawiają się na nich naloty.

Paciorkowcowe zapalenie migdałków nazywane jest anginą. Chorobę tę wywołuje paciorkowiec ropotwórczy z grupy A (Streptococcus pyogenes). Angina należy do chorób częstych, występuje w zachorowaniach sporadycznych, mogą też zdarzać się epidemie. Ob­serwacje epidemiologiczne wykazują, że w ciągu roku choruje na nią 10 — 30% dzieci i młodzieży w wieku szkolnym. Dość często zdarzają się również zachorowania u dorosłych. Choroba może przebiegać w po­staci grudkowej lub zatokowej.

Objawy i przebieg. Początek choroby jest nagły, z dreszczami, wysoką gorączką, bólem gardła nasilającym się przy łykaniu. Język obłożony, na powiększonych i obrzmiałych migdałkach widoczne są szklistoszare grudki limfatyczne lub czopy ropne, albo płaszczyznowe białawożółtawe naloty wychodzące z zatok migdałkowych. Błona ślu­zowa całego gardła żywo czerwona. Węzły chłonne podżuchwowe są powiększone, bolesne. Samopoczucie chorych jest złe. Choroba utrzy­muje się zazwyczaj do 7 dni, czasem dłużej. Jej przebieg może wikłać powstanie ropnia okołomigdałkowego lub rozszerzenie się zmian na otoczenie migdałków (angina ropowicza), co nasila i przedłuża gorączkę oraz powoduje dotkliwy ból i utrudnia otwieranie ust (szczękościsk).

Angina paciorkowcowa, zwłaszcza w razie powtarzania się, może spowodować gorączkę reumatyczną (zapalenie stawów, mięśnia serco­wego, wsierdzia z następowymi wadami serca) lub kłębuszkowe zapalenie nerek. Pozostałością powta­rzających się ostrych stanów zapalnych może być przewlekłe zapalenie migdałków.

W leczeniu przyczynowym stosuje się z dobrymi wynikami peni­cylinę przez 7-10 dni, w razie uczulenia na nią – erytromycynę. Po­nadto leżenie w łóżku, salicylany, witaminy. W razie zmian martwi­czych z przykrym zapachem wskazane jest płukanie gardła łagodnymi środkami odkażającymi (rumianek, soda oczyszczana).

Znacznie rzadziej ostre zapalenie migdałków, nie różniące się istot­nie od paciorkowcowego (zaczerwienienie i przekrwienie gardła są mniej silne), wywołują pneumokoki (skuteczna penicylina) i gronkowce. Przy podejrzeniu o gronkowce stosuje się inne niż penicylina anty­biotyki z uwagi na penicylinooporność, np. makrolidy, cefalosporyny.

Angina wrzodziejąco-błoniasta, angina PIauta — Vincenta. Chorobę wywołują dwa współdziałające zarazki: krętek Treponema Vicentii i pałeczka wrzecionowata (Bacillus fusiformis). Charakterystyczną cechą tej anginy jest powstawanie ognisk zmian martwiczych, z reguły jednostronnych, z owrzodzeniami pokry­tymi brudnoszarymi nalotami, ze skłonnością do krwawień. Poza migdałkami podobne owrzodzenia mogą tworzyć się na śluzówce dziąseł i jamy ustnej. Do rozwoju choroby przyczynia się zły stan higieniczny jamy ustnej i uzębienia. Z ust wydobywa się cuchnąca woń. Gorączka jest niska lub jej brak, ogólne samopoczucie dość dobre.

Leczenie polega na płukaniu jamy ustnej i gardła, ewentualnym usunięciu zepsutego uzębienia, podawaniu antybiotyków.

Zapalenia gardła wirusowe

Najczęstszym czynnikiem etiologicz­nym są adenowirusy (Adenovirus hominis), zwłaszcza u dzieci po­niżej 5 r. życia.

Objawy. Uczucie drapania w gardle, gorączka, bóle głowy, złe sa­mopoczucie, zmiany nieżytowe gardła (zaczerwienienie i obrzęk), utrudnione połykanie, suchy, niezbyt nasilony kaszel, czasem drobne naloty na grudkach chłonnych gardła. U dzieci dołączają się niewielkie nudności, wymioty, bóle brzucha lub objawy uszne. Choroba trwa zazwyczaj kilka dni.

W zakażeniach wirusem opryszczki (Herpesvirus homi­nis) poza wymienionymi objawami są widoczne białawe nadżerki na błonie śluzowej tylnej ściany gardła i na podniebieniu.

Herpangina jest to zespół objawów wywołanych przez wirusy z grupy Coxsackie A. Zdarza się w porze letnio-jesiennej. W przebiegu choroby oprócz objawów nieżytowych, gorączki, pojawiają się na przednich łukach podniebiennych i migdałkach dość liczne małe pę­cherzyki otoczone czerwoną obwódką i przechodzące następnie w nadżerki.

Leczenie zapaleń gardła jest objawowe. Stosuje się witaminy, w okresie ostrych objawów przebywanie w łóżku, płukanie gardła łagod­nymi środkami odkażającymi (rumianek, soda oczyszczana).

 

Ostry nieżyt nosa

Choroby te u ludzi są bardzo częste i stanowią poważny problem zdrowotny i społeczny. Szerzą się drogą powietrzną i są wywoływane najczęściej przez wirusy. Wirusy należą do różnych grup i gatun­ków, a w ich obrębie występują mniej lub bardziej liczne odmiany (ty­py), zawierające antygeny swoiste dla grupy, gatunku i typu. Powsta­jąca w odpowiedzi immunologicznej odporność jest najczęściej krótko­trwała i ma głównie typowo swoisty charakter. To sprawia, że ludzie chorują na skutek zakażeń nie tylko różnymi gatunkami wirusów, ale także naprzemiennie w wyniku zakażenia różnymi odmianami tego sa­mego gatunku wirusa lub tej samej grupy wirusów. Rozpoznanie etio­logiczne (przyczynowe) na podstawie zespołu objawów chorobowych jest często trudne lub niemożliwe w poszczególnych przypadkach, bez specjalnych badań wiruso- i serologicznych, te zaś są dość skompliko­wane i kosztowne. Z reguły wykonuje się je w okresach epidemii (np. grypy). Ze względu na przytoczone właściwości wirusów, trudne są do uzyskania szczepionki dla celów zapobiegawczych, a wartość ochron­na tych szczepionek jest często ograniczona.

Zakażenia bakteryjne występują rzadziej, lecz przebiegają z reguły ciężej. Mogą być wtórne, w następstwie uszkodzeń błon śluzo­wych przez wirusy, lub też samoistne, pierwotne.

Zmiany zwykle typu nieżytowego mogą ograniczać się do poszcze­gólnych odcinków układu oddechowego lub obejmować większe jego obszary, a nawet cały układ (np. w grypie). Wrota zakażenia dla dużej liczby zarazków stanowią błony śluzowe nosa i gardła. Dobre ich unaczynienie i obfitość tkanki limfatycznej ułatwiają namnażanie zarazków, przedostawanie się do krwi jadów bakteryjnych, bakterii i wirusów.

  • Ostry nieżyt nosa

Ostry nieżyt nosa, czyli ostre zapalenie błony śluzowej nosa. Jest to choroba zakaźna o łagodnym przebiegu, wywoływana przez rinowirusy (Rhinovirus hominis, 113 typów).

Objawy i przebieg. Po krótkim okresie wylęgania (24 — 48 godz.) występuje przekrwienie i obrzęk błony śluzowej przewodów no­sa, pojawia się obfita wydzielina płynna surowicza, potem bardziej śluzowa, w końcu czasem ropna, wydalana do otoczenia przez częste odruchy kichania (z początku wycieka samoistnie). Tym objawom to­warzyszą: podrażnienie spojówek, ogólne gorsze samopoczucie, uczucie jakby ogłuszenia. Stan zapalny trwa do 7 dni u ludzi dorosłych i u dzieci od 2 r. życia. Wystąpienie bólów głowy, gorączki i przed­łużanie się choroby mogą być oznakami powikłania. U noworod­kowi niemowląt ostry nieżyt nosa ma przebieg cięższy, połączo­ny z większym utrudnieniem oddychania i ssania.

Rzadziej podobne objawy wywołują inne wirusy (niektóre typy wirusów Coxsackie, adenowirusów, paragrypy, wirus RS). Częś­ciej w tych zakażeniach dochodzi do zajęcia także innych odcinków błon śluzowych — zatok przynosowych, gardła, ucha środkowego, a u niemowląt i małych dzieci także krtani i oskrzeli.

W leczeniu stosuje się leki w kroplach zmniejszające ukrwienie i obrzęk błony śluzowej. Utrzymanie drożności przewodów nosowych jest szczególnie ważne u osesków. Ponadto zaleca się przebywanie w łóżku, zwłaszcza dzieciom, oraz podawanie witamin. Do wycierania nosa wskazane są płatki ligniny, mocnej bibułki do jednorazowego użytku, potem palone. Ze względu na wybitną zaraźliwość zalecane jest wstrzymanie się w pierwszych dniach choroby od bliższej stycz­ności z otoczeniem. Przy zagrożeniu powikłaniami bakteryjnymi sto­suje się antybiotyki o szerokim zakresie działania. Dotyczy to zwła­szcza zapalenia zatok przynosowych (silny ból głowy, twarzy, wzrost temperatury ciała) i ucha środkowego (ostry ból ucha i głowy, gorącz­ka, ogłuchnięcie), które mogą przechodzić w stan zapalny przewlekły, zaostrzający się przy każdym kolejnym przeziębieniu lub w trakcie in­nych chorób.