Malaria

Malaria, czyli zimnica. Tę chorobę pasożytniczą wywołują aż 4 ga­tunki pierwotniaków zarodźców z rodzaju Plasmodium, a mianowicie: P. vivax, P. ovale, P. falciparum oraz P. malariae. Choroba jest bardzo rozpowszechniona w strefie równikowej i podzwrotnikowej, powoduje duże szkody biologiczne u ludności i przynosi duże straty społeczno-ekonomiczne. Zwalczanie jej napotyka ogromne trudności, a wysił­ki w tym kierunku Światowej Organizacji Zdrowia dały tylko częścio­we rezultaty. W Polsce w wyniku zorganizowanego zwalczania (przy sprzyjającym temu umiarkowanemu klimatowi) nastąpił zanik tej cho­roby, dawniej rodzimej, choć na ogół niezbyt częstej.

Rozwój pasożytów jest złożony, przebiega przy udziale dwóch żywi­cieli: człowieka, u którego rozmnażają się przez bezpośredni podział (schizogonia), i komara widliszka (Anopheles), w którym zarodźce przechodzą rozwój płciowy (sporogonia). Pasożyty w postaci tzw. sporozoitów z gruczołów ślinowych samicy komara są wstrzyki­wane do skóry człowieka w czasie ssania krwi. Z krwią przenikają do wątroby, gdzie w komórkach miąższowych namnażają się. Następnie po okresie wylęgania, wynoszącym ok. 2 tygodnie przy inwazji P. vivax, P. ovale i P. falciparum i ok. miesiąca w zakażeniu P. malariae, atakują krwinki czerwone wywołując chorobę. Po 1-2 tygodniach we krwi obwodowej pojawiają się gametocyty (postacie płciowe), a dalszy ich rozwój możliwy jest w komarze. Szkody w organizmie wyni­kają nie tylko z niszczenia krwinek i spowodowanej tym niedokrwi­stości, ale także ze zmian w sieci drobnych naczyń, doprowadzających do zaburzeń krążenia i oddychania w narządach wewnętrznych. Zmia­ny są najbardziej nasilone w malarii tropikalnej, czyli trzeciaczce złośliwej, którą wywołuje P. falciparum. Mniejsze szkody powodu­ją i mają łagodniejszy przebieg: trzeciaczka wywołana przez P. vivax, trzeciaczka łagodna, której sprawcą jest P. ovale i czwartaczka wywołana przez P. malariae.

Objawy i przebieg. Charakterystyczne dla zimnicy są napa­dy gorączkowe. Rozpoczynają się one nagle, silnymi dreszczami i bólami głowy, chory odczuwa dojmujące ziębienie (stadium zimne). Po 1-2 godz. występuje gorączka do 40 —41°C, niepokój, skóra z poprzed­nio bladej staje się czerwona, sucha, nasilają się bóle głowy, częste są wymioty. Po 2-4 godz. tego stadium gorączkowego następują zlewne poty i spadek temperatury ciała, nieraz poniżej normy. Chory czuje się osłabiony, senny. Przez następną dobę w trzeciaczce lub dwie doby po czwartaczce samopoczucie chorego jest dobre, po czym występuje kolejny napad. Napady są związane z cyklicznym rozwo­jem pasożyta w krwinkach czerwonych, stąd ich regularność (w tych samych godzinach). U osób nie leczonych przyczynowo takich napa­dów może być kilka w inwazji P. ovale lub kilkanaście w innych po­staciach. Częsta jest opryszczka wargowa, powiększają się wątroba i śledziona, narasta niedokrwistość. Nie zawsze napady są regularne. Dzieje się tak zwłaszcza w malarii tropikalnej, w której gorączka mo­że występować nieco wcześniej lub nieco później niż 48 godz. albo przebiega nieregularnie. W tej inwazji występują zespoły objawów mo­gące przypominać inne choroby. Najgroźniejsze dla życia chorego są: postać mózgowa z zaburzeniami świadomości i śpiączką oraz postać wstrząsowa ze spadkiem ciśnienia i niewydolnością krą­żenia. Mogą zdarzać się również inwazje z objawami płucnymi lub żołądkowo-jelitowymi. Po okresie napadów i ustąpieniu gorączki wystę­pują po pewnym czasie, różnie długim u poszczególnych osób, nawroty choroby, zazwyczaj przez 2-3 lata. Nawroty czwartaczki mogą zda­rzać się po wielu latach.

Postępowanie i leczenie. Osoby podejrzane o malarię (sta­ny gorączkowe u ludzi przebywających poprzednio w krajach z mala­rią endemiczną) poddawane są badaniom krwi na obecność postaci rozwojowych pasożyta w krwinkach czerwonych, często także gameto- cytów (krew pobiera się w czasie gorączki, najlepiej podczas dreszczy). Chorzy są leczeni szpitalnie, a choroba musi być zgłoszona w sanepi­dzie. W leczeniu stosuje się doustnie chlorochinę (arechinę) lub amodiachinę. W zespole mózgowym niezbędne jest najpierw możli­wie wczesne podanie dożylnie chininy lub chlorochiny.

Po zakończonym leczeniu zimnicy wywołanej przez P. vivax lub P. ovale podawana jest dodatkowo primachina w celu zapobieżenia na­wrotom. Osoby czasowo przebywające w okolicach z endemiczną ma­larią powinny zapobiegawczo przyjmować chlorochinę (arechinę) po 300 mg tygodniowo przez cały okres narażenia i jeszcze w ciągu 6 — 8 tygodni po opuszczeniu tych okolic. Te małe dawki nie chronią przed inwazją, lecz zapobiegają zachorowaniu. Na niektórych obszarach (głównie w południowo-wschodniej Azji) może być zlecony inny lek przeciwmalaryczny ze względu na występowanie szczepów chlorochino-opornych.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.