Dzieciństwo — wiek rozwoju

Okres ten trwa od urodzenia do osiągnięcia dojrzałości (zwykle ok. 18 r. życia). Cechuje go intensywny rozwój fizyczny i psychiczny, pro­wadzący do uzyskania niezbędnej sprawności i samodzielności, przy stałej, choć zmniejszającej się zależności od otoczenia (rodziców, opie­kunów). Istotny wpływ na wystąpienia i obraz zaburzeń w tym wieku mają:

  1. kształtująca się dopiero osobowość dziecka, bardzo plastycz­na, ale i bardzo wrażliwa na urazy, a mało odporna na trudności;
  2. zmieniające się znaczenie wielu objawów, które zależnie od wieku dziecka mogą być cechą prawidłową, rozwojową lub przejawem choro­by;
  3. większa prostota (choć nie ubóstwo), a niekiedy odmienność przeżyć dziecka utrudniające dorosłemu dostrzeżenie trudności dziec­ka, wczucie się w te trudności, zrozumienie ich i przyjście ze skutecz­ną pomocą;
  4. przebieg rozwoju fizycznego, jego kryzysy (np. pokwitanie), zakłócenia (np. niedosłuch) oraz wikłające go ostre i przewlekłe choroby ogólne;
  5. klimat emocjonalny, jaki stwarza dziecku środowi­sko, w którym wzrasta — początkowo rodzinne, potem także inne (przedszkole, szkoła, rówieśnicy).

Zaburzenia w okresie rozwoju mogą rzutować na prawidłowości je­go dalszego przebiegu. Stąd tak ważne znaczenie ma wybór właściwej metody leczenia, a zwłaszcza rozsądna, troskliwa i współdziałająca opieka obcujących z dzieckiem na co dzień rodziców i opiekunów.

  • Upośledzenie umysłowe

Upośledzenie umysłowe jest ogólnym zaburzeniem rozwoju, bloku­jącym zdolności przystosowawcze dziecka. Przyczyny są bardzo różne. Obok czynników dziedzicznych (niektóre zaburzenia metabolizmu, wady chromosomów, niektóre wady rozwojowe układu nerwowego) znaczenie mają różne czynniki szkodliwe (toksyczne, urazowe, zakaźne, metaboliczne, od­pornościowe) oddziałujące na zarodek, płód i dziecko, a także różnorodne zaniedbania środowiskowe. Około 80% przypadków upośledze­nia to upośledzenie lekkie, najczęściej uwarunkowane wieloma przy­czynami. W pozostałych 20% przypadków przyczyną jest zwykle poje­dynczy czynnik.

Zapobieganie upośledzeniu to poradnictwo genetyczne (ocena ryzyka, diagnostyka prenatalna), wczesne wykrywanie i leczenie nie­których zaburzeń oraz higiena ciąży i okresu okołoporodowego.

Leczenie to troskliwe postępowanie leczniczo-rehabilitacyjne, mające na celu wyzyskanie maksimum tkwiących w dziecku możliwoś­ci rozwojowych. Chodzi tu o niedopuszczenie do pogłębiania się upoś­ledzenia, leczenie wikłających zaburzeń, usprawnianie mowy, czyn­ności ruchowych i narządów zmysłów, cierpliwe wychowywanie i ucze­nie dostosowane do możliwości dziecka.

  • Specyficzne zaburzenia rozwojowe

Są to zwykle przemijają­ce zakłócenia objawiające się opóźnieniem lub cofnięciem się roz­woju pewnych nawyków lub czynności związanych z:

  1. karmie­niem (odmowa jedzenia, objadanie się i otyłość),
  2. snem (sen nie­regularny, lęki nocne, chodzenie w czasie snu),
  3. mową (pewne po­staci zaburzeń tworzenia lub rozumienia mowy – dysfazja; bełkot­liwa jej artykulacja – dyslalia; trudności w czytaniu – dysleksja, pisaniu — dysgrafia; zaburzenia płynności wymowy — zacinanie się, jąkanie),
  4. czynnościami ruchowymi (nadpobudliwość ruchowa, tiki).

Przyczyny tych zaburzeń są złożone. Obok pewnej niedojrzałości układu nerwowego lub drobnych jego uszkodzeń, istotny jest wpływ czynników środowiskowych — napięć emocjonalnych, postaw rodzi­cielskich. Wszystkie te zaburzenia mogą też mieć inne, nie związane z rozwojem przyczyny, od których trzeba je starannie odróżnić.

Leczenie. Zaburzenia rozwojowe często mijają same wraz z dojrzewaniem układu nerwowego lub poprawą klimatu uczuciowego wokół dziecka. Niekiedy jednak wymagają różnych działań wychowa­wczych, psychoterapeutycznych lub leczenia farmakologicznego. Cza­sem zalecane są specjalne metody, np. urządzenia sygnalizacyjne w mimowolnym moczeniu, terapia logopedyczna w zaburzeniach mowy.

  • Zaburzenia organiczne u dzieci

Zaburzenia organiczne u dzieci mogą mieć postać ostrych psy­choz z zaburzeniami przytomności, a także przewlekłych lub prze­wlekających się zaburzeń towarzyszących różnym choro­bom układu nerwowego lub ogólnym chorobom tego wieku. Następ­stwem powstających bądź wrodzonych uszkodzeń mózgu bywają drob­ne objawy neurologiczne, różnorodne objawy padaczkowe, nadmier­na ruchliwość, stany cerebrasteniczne, encefalopatyczne. Skutkiem rozleglejszych uszkodzeń bywa upośledzenie umysłowe. Wszystkie te stany, mogące opóźnić lub utrudniać rozwój dziecka, wymagają stałej uwagi i starannego leczenia.

  • Psychozy dziecięce

Psychozy dziecięce o niejasnej etiologii nastręczają szczególnych trudności diagnostycznych — są jednak bardzo rzadkie. Tzw. psy­chozy wczesnodziecięce (do 6 r. życia) mogą mieć różne obja­wy, wśród których częściej zwracają uwagę: występujące po okresie normalnego rozwoju wycofanie się dziecka z uczuciowego kontaktu z otoczeniem, nieprawidłowe używanie mowy, stereotypowość i niedo­stosowanie zachowań, agresywność, zmienność nastrojów, czasem nie­prawidłowo silny (symbiotyczny) związek z wybraną osobą. W później­szym wieku można już dostrzec pojedyncze, proste urojenia i omamy —  mówi się wtedy często o schizofrenii dziecięcej, jednak dopiero w okresie dorastania obraz takich psychoz zbliża się do obra­zu psychoz schizofrenicznych u dorosłych. Zaburzenia afek­tywne występują u dzieci wyjątkowo rzadko.

Leczenie. Wszystkie te zaburzenia wymagają specjalistycznego, starannego i długiego leczenia.

Rokowanie nie zawsze jest tak niepomyślne, jak do niedawna sądzono.

  • Zaburzenia reaktywne

Zaburzenia reaktywne pojawiają się u dzieci jako sygnał trudnoś­ci przekraczających ich zdolności adaptacyjne. Często przybierają for­mę tzw. reakcji protestu wobec zagrażających sytuacji — braku uczuć rodzicielskich, rozłąki, rywalizacji z rodzeństwem, nadmiaru obowiązków, niepowodzeń szkolnych. U młodszych dzieci mają one prostszy charakter. Jest to odmowa jedzenia, objadanie się, zabu­rzenia snu, napady lęku, złości, odmowa kontaktu z wybranymi osoba­mi, nawyki likwidujące niepokój (ssanie palców, obgryzanie paznokci, kołysanie się). U dzieci starszych są one bardziej złożone i po­dobne do występujących u dorosłych.

Leczenie. Najważniejsze jest dostrzeżenie trudności u dziecka, unikanie działań utrwalających protest dziecka (kary, zawstydzania, odrzucenia uczuciowego) i ułatwianie mu jego zaniechania. Często ko­nieczne jest oddziaływanie na całą rodzinę i współdziałanie z nią.

  • Zaburzenia nerwicowe

Są one u dzieci wynikiem utrwalających się, nieskutecznych sposobów radzenia sobie z niekorzystnymi warun­kami rozwoju emocjonalnego. Występują dopiero w wieku szkolnym. Ich objawy — choć prostsze, bardziej zmienne i podatne na leczenie — są podobne jak u dorosłych.

Leczenie wymaga niekiedy czasowej izolacji dziecka, w celu uwolnienia go od oddziaływania nadmiernie lękliwych, surowych, obojętnych czy jawnie lub skrycie wrogich postaw rodzicielskich.

  •  Zaburzenia psychosomatyczne

Zaburzenia psychosomatyczne występują u dzieci dość często. Ich obraz jest podobny do zaburzeń tego rodzaju u dorosłych.

  • Zaburzenia zachowania

Są one przejawem zakłócenia rozwoju do­piero co kształtującej się osobowości dziecka. Są to głównie względnie trwałe wzorce postępowania, będące w konflikcie z oczekiwaniami i normami otoczenia: łatwe wycofywanie się, bierność, lękliwość, wagarowanie, ucieczki, agresywność, przedwczesne lub nieprawidłowe zain­teresowania seksualne, drobne przestępstwa. Główną ich przyczyną jest niewłaściwy klimat uczuciowy wychowującego środowiska, uniemożliwiający zaspokojenie ważnych potrzeb i wykształcenie ko­niecznych norm i wzorów postępowania. Występowaniu tych zaburzeń sprzyjają różne – nie zawsze wykrywalne — uszkodzenia mózgu.

Leczenie wymaga długotrwałych oddziaływań psychoterapeu­tycznych i społecznych, uwzględniających wpływ na otoczenie, w któ­rym dziecko żyje.

Uzależnienia pojawiają się coraz częściej w wieku dorastania, a niekiedy i wcześniej. Sięganie po środki uzależniające jest często wy­nikiem zbędnej ciekawości, nieznajomości zagrożenia, mody. Sprzyja mu brak oparcia emocjonalnego w rodzinie oraz trwalszych zaintere­sowań. Środki są często przypadkowe, lecz nawet one mogą wykształ­cić wzór ułatwiający sięgnięcie po środki bardziej niebezpieczne.

Leczenie jest trudne i długotrwałe.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.