Zaburzenia osobowości

Jest to grupa zaburzeń wynikających z nieprawidłowego ukształ­towania osobowości. Ich zasadniczym przejawem są różnorodne trudności w osiągnięciu właściwego przystosowania życiowego.

Objawy i przebieg. Nieprawidłową osobowość (psy­chopatię) charakteryzują niedostatki sfery emocjonalno-motywacyjnej: słabość i nietrwałość dążeń i zainteresowań, słabość i nie- trwałość związków uczuciowych oraz niewykształcenie dostatecznie silnej i trwałej hierarchii wartości. W następstwie, postępowanie życiowe tych osób cechuje tymczasowość, doraźność, nieumiejęt­ność wykorzystania posiadanych doświadczeń i uwzględnienia w planach dających się przewidzieć skutków własnych działań. Wyni­ka stąd istotne nieprzystosowanie życiowe przejawiające się naj­częściej: brakiem rodziny, brakiem odpowiedniego do zdolności wykształcenia i zawodu, nieuporządkowanym życiem seksualnym, łatwym popadaniem w nałogi, częstymi konfliktami z prawem i obyczajami.

Poza opisaną nieprawidłową osobowością, przedmiotem zaintere­sowania psychiatrii są także inne, niezbyt liczne odmiany oso­bowości, których cechy uważa się za przyczyniające się do pow­stania różnych zaburzeń psychicznych (schizofrenicznych, afektywnych, reaktywnych, nerwicowych) lub też do utrzymywania się tych zaburzeń u niektórych chorych. W opisie odmian osobowoś­ci szczególnie zaakcentowane są pewne cechy przeżywania i zacho­wywania się, które nadają ton całemu postępowaniu i linii życiowej tych osób. Zarazem te szczególne cechy wiążą się w zrozumiały spo­sób z objawami innych zaburzeń. Może tu chodzić np. o uderzającą ekscentryczność postępowania (chłód uczuciowy, dziwaczność, uraźliwość, nieufność) albo o słabo kontrolowaną ży­wiołowość reagowania (niestałość, impulsywność, teatral­ność, brak konsekwencji), albo też o zmniejszającą autonomię dzia­łania lękliwość w kontaktach z otoczeniem (wycofywanie się, uzależnianie się, bierność, drobiazgowość). Cechy takie same w so­bie nie stanowią żadnej nieprawidłowości. Nabierają jednak zna­czenia klinicznego tym bardziej, im bardziej jednostronny i nieela­styczny staje się dzięki nim wzorzec postępowania człowieka w dro­dze do osiągania własnych celów i przystosowania się do koniecz­ności związanych z życiem wśród innych ludzi.

Pewne znaczenie mają też takie warianty osobowości, które uzew­nętrzniają się głównie w odmienności zachowań seksual­nych. Mogą one polegać na dążeniu do jej zmiany. Kiedy indziej chodzić może o dążenie do kontaktów seksualnych z osobami tej sa­mej płci. Czasem wreszcie odmienność tych zachowań polega na szczególnie ukształtowanych (dewiacyjnych) upodobaniach dotyczą­cych zaspokajania potrzeb seksualnych, które mogą być niekiedy szokujące przez swą dziwaczność lub wyrażającą się w różny sposób agresywność. Tego typu zaburzenia seksualne mogą towarzyszyć in­nym zaburzeniom psychicznym lub somatycznym. Często jednak stanowią tylko przemijającą lub trwałą cechę osobowości osób skądinąd zdrowych.

Przyczyny. Kształtowanie się osobowości jest długim proce­sem, w którym uczestniczą różne czynniki i okoliczności. Trwa ciąg­le jeszcze nie rozstrzygnięty spór o to, czy ważniejsze znaczenie ma­ją w tym procesie wrodzone właściwości układu nerwowego, czy czynniki działające już po urodzeniu, związane z niekorzystnymi doświadczeniami emocjonalnymi lub społecznymi w różnych póź­niejszych okresach życia. Raz ukształtowane zaburzenia osobowoś­ci pozostają w zasadzie stałą właściwością manifestującego je czło­wieka, choć mogą ulegać także pewnemu rozwojowi. Przystosowa­nie życiowe wielu osób z zaburzeniami osobowości ulega pewnej poprawie w wieku starszym.

Leczenie. Zaburzenia osobowości są mało podatne na leczenie. Ok­resowe zastosowanie leków, psychoterapii czy terapii społecznej może jednak poprawić adaptację dotkniętych nimi osób. Odpowiedniego le­czenia wymagają też pojawiające się epizody zaburzeń reaktywnych.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.