Zachowanie człowieka w warunkach stresu

Wyróżnia się dwa rodzaje stresu: stres biologiczny i stres psycholo­giczny.

Stres biologiczny, fizyczny, spowodowany jest przez bodźce szkod­liwe dla organizmu, tzw. stresory, np. przez głód, zimno, wtargnię­cie drobnoustrojów chorobotwórczych. W obronie przed szkodliwymi bodźcami organizm uruchamia siły obronne, wzmagając m.in. wydzielanie hormonów kory nadnerczy. Gdy siła działających stresorów przekracza możliwości przystosowawcze organizmu, następuje faza wyczerpania równoznaczna z chorobą, w przebie­gu której może nastąpić zgon.

Reakcja na stres biologiczny to nie tylko określone reakcje fizjologiczne. Towarzyszą jej również takie uczucia, jak ból, cierpienie, lęk przed inwalidztwem, śmiercią, osieroceniem bliskich.

Stres psychologiczny spowodowany jest przez czynniki zewnętrzne utrudniające lub uniemożliwiające zaspokojenie potrzeb, osiągnięcie określonych wartości. Są to najczęściej sytuacje nowe, z którymi jed­nostka jeszcze się nie zetknęła i nie dysponuje jeszcze wystarczającą wiedzą o sposobach ich rozwiązywania, lub sytuacje wyjątkowo trud­ne, konfliktowe (zadania wymagające długotrwałego wysiłku, wyboru strategii działania przy niepewności co do jej skuteczności, świado­mości ryzyka poniesienia znacznej straty).

Stres psychologiczny powoduje: wzrost napięcia psy­chicznego, pojawienie się lęku z towarzyszącymi mu objawami fizjologicznymi (przyspieszenie czynności serca, nadmierne pocenie, parcie na pęcherz, drżenie kończyn), gniew wyrażający się w działaniu agresywnym w stosunku do otoczenia lub własnej osoby.

Reakcja na stres psychologiczny przebiega w trzech fa­zach. W fazie mobilizacji wzrost napięcia psychicznego popy­cha do działania, zmusza do poszukiwania kolejnych sposobów zacho­wania. Po przekroczeniu określonego poziomu pobudzenia następuje faza rozstroju – zachowanie staje się mało plastyczne, nieprecy­zyjne, mniej skuteczne. Dalszy wzrost napięcia emocjonalnego utrud­nia lub wręcz uniemożliwia efektywne działanie, następuje faza destrukcji – podejmowane działania stają się przypadkowe, doraźne, niedostosowane do sytuacji; dochodzi do zaburzeń w funkcjono­waniu procesów poznawczych (zniekształcenie śladów pamięciowych, nieprawidłowe spostrzeganie, niemożność logicznego wiązania fak­tów), pojawia się niechęć do działania i rezygnacja z osiągnięcia wyty­czonego celu.

W fazach rozstroju i destrukcji przeważają reakcje obronne, nastawione na zmniejszenie obciążenia psychicznego jednostki bez zmieniania sytuacji zewnętrznej. Reakcje te mogą mieć charakter ucieczki fizycznej, zmierzającej do wycofania się z pola zasięgu działa­nia zagrażających bodźców, lub reakcji symbolicznych pod postacią różnych mechanizmów obronnych. Mechanizmy obronne uru­chamiane zbyt wcześnie (tj. przed dokonaniem analizy sytuacji i przed wykorzystaniem dostępnych sposobów usunięcia przeszkód), stosowane w sposób mało plastyczny, nawykowo, tracą swój przystosowawczy charakter prowadząc do zaburzeń, najczęściej nerwicowych. Ich wy­stępowanie obniża wprawdzie powstałe w warunkach stresu napięcie do poziomu tolerowanego przez jednostkę, ale nie pozwala jej na efek­tywne działanie, zakończone osiągnięciem zamierzonego celu.

Reakcja na stres psychologiczny zależy od siły bodź­ców stresujących, ich znaczenia dla jednostki, a także od poziomu od­porności jednostki. Odporność na stres jest zmienną indywi­dualną i zależy od pewnych fizjologicznych wrodzonych i nabytych właściwości układu nerwowego, całokształtu doświadczenia życiowe­go, przyjętego systemu wartości. W pewnych granicach odporność na stres można wypracować poprzez trening w rozwiązywaniu sytuacji trudnych.

Wiele sytuacji stresowych to sytuacje społeczne, w których człowiek nie jest w stanie nawiązać i podtrzymać satysfakcjonujących kontaktów z innymi ludźmi.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.